Anime Sineması

Anime Sineması “Wolf’s Rain”, “Ghost In The Shell”, “Fullmetal Alchemist”..vs. günümüzde anime tutkunlarının büyük ilgi ile izlediği yüzlerce animeden sadece birkaçı. 19.yy. sonlarına doğru başlayan animasyon filmleri tarihinde, Japonca çizgi film anlamına gelen “Anime”nin yeri oldukça önemlidir. Özel estetik yapısı ile her geçen gün hayran kitlesi artan animeler, 20. yy. başlarından itibaren üretilmeye başlandı. İlk uzun metrajlı ve renkli anime “The White Snake Enchantress” adlı filmdir. Yönetmen Taiji Yabushita’nın bu filmi bir Çin operasından esinlenerek hazırlanmıştır.

Ancak, animenin uluslararası pazarda asıl çıkışı, Japon sanatçı Osamu Tezuka’nın “Astro Boy” (Japonya’daki adı “Tezukan Atom”) adlı TV dizisiyle olur (ilk gösterimi 1963). Aynı zamanda bir manga çizeri olan ve 4 yaşından itibaren çizimle ilgilenen Tezuka’nın bu yapıtı, Amerikan süper kahramanları dünyasından izler taşır. Animede, bilim adamı doktor Tenma trafik kazasında ölen çocuğuna benzer robot yapımına karar verir. Ölen çocuğuna benzer görünümlü bu robot, tıpkı Superman gibi, süper gücüyle iyilere yardım amacıyla kötülerle savaşır. Her bölümü 24 dakika olan dizi gördüğü ilgi üzerine 193 bölüm sürer. (İngilizce versiyonu 104 bölüm) Dizi, sonraki yıllarda renkli olarak yeniden yayınlanır.


Animelerin, manga olarak adlandırılan Japon çizgi romanlarıyla çok sıkı ilişkisi vardır. Bugün de, hemen her animenin mangasının çizgi roman raflarında yerini aldığı söylenebilir.


Bilim kurgudan Japon geleneklerine, futboldan cinsel konulara, orta çağ tarihinden yaşam felsefesine kadar pek çok konuda hazırlana animeler, günümüzde uluslararası endüstri oluşturmuşlardır.


Anime tarihini 10 yıllık bölümler halinde kısaca özetleyecek olursak;


İlk Anime: Bilinen ilk anime, 2005 yılında yapılan bir araştırma sonucuna göre 1907 tarihli olarak açıklanmıştır. Sanatçısının adı bilinmeyen bu anime kısa metrajlı çalışma şeklindedir.


1910’lar: Bu dönemden günümüze fazla örnek ulaşamamıştır. Karikatürist Shimokawa Oten ile yine karikatürist Kouchi Jun’ichi’nin yanı sıra Kitayama Seitaro dönemin bilinen sanatçılarıdır. Kitayama kendi stüdyosunu kurarak ilk dönem animatörleri arasında öne çıkar.


1920’ler: 1923 yılındaki büyük kanto depremi Kitayama Stüdyosunun da yıkılmasına yol açar. Bu durumun sonucunda çeşitli animatörler kendi stüdyolarını kurmaya başlarlar.


1930’lar: Japonya’da Eğitim Bakanlığı eğitici nitelikteki filmler için geniş çapta destek başlatır. Dönemin yoğun ekonomik problemleri, animatörler üzerinde Disney’in etkisinin artmasına neden olur. Bu yıllarda Disney sesli film yapımlarına başlarken, bu yöntem Japon stüdyolarına oldukça pahalı gelir.


1940’lar: 1942 yılında Geijotsu Eigasha’nın 37 dk. uzunluğundaki filmi “Momatoru’nun Deniz Kartalları” ile 1944 yılındaki Shouchiku Douga’nın 74 dk. uzunluğundaki filmi “Momatoru’nun İlahi Deniz Savaşçıları” dönemin önemli örnekleridir. 74 dk. film Japon animasyon sinemasına ait ilk uzun metrajlı filmdir.


1950’ler: Giriş bölümünde belirttiğimiz, 1958 tarihli “The White Snake Enchantress” ilk renkli animedir. Dönemin önemli şirketleri Toei Animation ve rakibi Mushi Productions’dur.


1960’lar: En önemli film İsao Takahata’nın filmidir. “Horus: Prince Of The Sun” (1968) Osamu Tezuka’da Mushi Productions firması adına çalışmalarına bu dönem başlar ve “Astro Boy” yayınlanır. Elde edilen başarı Tezuka’ya 1960 sonlarına doğru yetişkin içerikli filmler yapmaya da yöneltir. Animeler bu dönemde İngiltere ve Amerika olmak üzere TV dizileri şeklinde batıda yayınlanmaya başlanır.


1970’ler: Japon film piyasasında TV’nin önemi artar, yapımlar genellikle TV dizileri şeklinde olur. Isao Takahata’nın Miyazaki ile1973 tarihli TV dizisi “Heidi”, Japonya’da oldukça başarılı olur. Dönemin diğer önemli TVserileri; “Mazinger Z” (1972-74) “Science Ninja Team Gatchaman” (1972-74), “Space Battleship Yamato” (1974-75) ve “Mobile Suit Gundam” (1979-80)

Ayrıca, Amerika, İtalya ve Fransa’da uzun metrajlı animeler yayınlanmaya başlar, Los Angeles’ta ilk anime fan kulubü kurulur.


1980’ler: Tam bir anime patlaması yaşanır. “Animenin Altın Çağı” dönemi başlar. “Animage” denilen animasyon dergileri yayınlanmaya başlanır. Direktör Yoshinori Kanada ile animede teknik perspektif gelişir. Bu durum diğer sanatçıları da etkiler.


Amerika’da “Star Wars” patlaması Japonya’daki daha önce yayınlanmış benzer konulu animelerin gözden geçirilip geliştirilerek yeniden yayınlanmasına neden olur (“Battle Of The Planets”, “G Force Star Blazers”..vs.). Batı dünyasında animeye ilgi artar. Miyazaki ürünleri olan “Nausicaa of the Valley of the Wind” ( 1984 ) , “Kiki’s Delivery Service” ( 1989 ) ile Mamoru Oshii’den ilk video dizisi “Moon Base Dallos” ( 1983 – 94 ) dikkat çeken örneklerdir.


Ancak büyük bütçeli iki film ön plana çıkar. (“Wings Of Honneanise”-1987 ve “Akira” -1988) her iki film o tarihlere kadar söz konusu olmayan bütçe ile oluşturulur. Özellikle Akira bir “Siberpunk” başyapıtı olarak batı dünyasınının ilgisini çeker.


Dönemin esas başarısı ise “Kiki’s Delivery Service” (1989) filmi ile Studio Ghibli’den gelir. Bu film bir yılda 40 milyon dolar üzerinde hasılat yapar.


1985 tarihli Angel’s Egg ile 1987 tarihli X-Train, Neo Tokyo, Robot Carnival, Grave of The Fire Flies dönemin diğer önemli yapıtlarındandır.


1990’lar: Animenin altın çağı taplamasının ardından Hideaki Anno’nun “Neon Genesis Evangelion” (1995) animesiyle dünya çapında prestije sahip uzun metraj filmlere sıra gelir. Macross Plus firmasından 1995 tarihli “Memories” ile yine 1995 tarihli “Ghost In The Shell” filmlerinin bütçe rakamları Amerikan standartları düzeyindedir.

Dönemin diğer önemli yapıtları “The End Of Evangelion” (1997), “Cowboy Bebop” (1998) sayılabilir.

“Serial Experiments Lain” (1998), bu dönemin tv dizilerindendir.


2000’ler: Studio 4’den Japon sanatçı Takashi Murakami’nin Japon pop kültürü ile postmodern sanatı birleştirmesi anime dünyasında yeni ufuklar açar. Tokyo’da ilk anime fuarı kurulur.

Dönemin önemli dizileri:Boogiepop Phantom(2000), Texhnolyze (2003), Mahoromatic (2001), Green Green (2003),Hand Maid May (2003), Paranoia Agent (2004)


Ancak, 1990’ların sonu ile 2000’li yılların başlarındaki başarılı uzun metraj animeler batı dünyasının ilgisini daha çok çeker. Cowboy Bebop’ın oldukça popüler olmasının ardından prestijli ödüller birbiri ardından gelir.


Spirited Away (Yönetmen - Hayoo Miyazaki) : 2002 Berlin Film Festivali, 2003 En iyi animasyon Oscarı


Ghost İn The Shell – İnnocence (Yönetmen-Mamoru Oshii) : 2004 Cannes Film Festivali açılışı


Kısaca ele almaya çalıştığımız anime tarihinde şüphesiz daha değinmediğimiz, anime fanlarının eksik bulacağı pek çok çalışma ve sanatçı yer alıyor. Amacımızın konu ile ilgisi olmayan okura bilgi kırıntıları aktarmak olduğunu hatırlatalım.